Những nữ kỳ thủ đầu tiên của làng cờ tướng Việt Nam

Du nhập vào Việt Nam từ thời Bắc thuộc, cờ tướng trở thành thú vui tao nhã của các bậc quan lại và những người cao tuổi nhưng đa số là nam giới. Không chỉ vậy, cờ tướng còn thu hút nhiều người phụ nữ Việt Nam tham gia đấu trí, trong đó có nhiều người phụ nữ đã thể hiện tài năng qua từng ván cờ,  trở thành những nữ kỳ thủ đầu tiên của làng cờ tướng Việt Nam, điển hình là nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương, bà Vân, Lê Thanh Hương, Ngô Lan Hương, Trần Kim Xuyến, …

 

1. Hồ Xuân Hương – Người phụ nữ thi kỳ song tuyệt (1772-1822)
Hồ Xuân Hương (1772-1822) là một nhà thơ Nôm nổi tiếng. Bà đã để lại nhiều bài thơ độc đáo với phong cách thơ vừa thanh vừa tục và được mệnh danh là Bà chúa thơ Nôm. Hồ Xuân Hương được coi là một trong những nhà thơ tiêu biểu của văn học Việt Nam.
Hồ Xuân Hương thuộc dòng dõi họ Hồ ở làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Đây là một dòng họ lớn có nhiều người đỗ đạt và làm quan nhưng đến đời Hồ Phi Diễn (thân sinh của bà) thì dòng họ này đã suy tàn.
Là một nữ nhi có tâm hồn thi – kỳ, Hồ Xuân Hương đã cho ra đời rất nhiều tác phẩm nổi tiếng ca ngợi song tuyệt trong 4 thú vui tao nhã (cầm – kỳ – thi – họa), trong đó bài thơ để lại ấn tượng sâu sắc nhất là bài thơ Đánh cờ.
Với bài thơ Đánh cờ, Hồ Xuân Hương đã trở thành nữ kỳ thủ  đầu tiên trong lịch sử cờ Tướng Việt Nam ở cuối thế kỷ 18, đầu 19 mà đến nay còn ghi chép lại được.

 

Những nữ kỳ thủ đầu tiên của làng cờ tướng Việt Nam
Những nữ kỳ thủ đầu tiên của làng cờ tướng Việt Nam

Nữ kỳ thủ cờ tướng

Đánh Cờ
Tác giả: Hồ Xuân Hương
Chàng với thiếp đêm khuya trằn trọc,
Đét đồn lên đánh cuộc cờ người.
Hẹn rằng đấu trí mà chơi,
Cấm ngoại thủy không ai được biết.
Nào tướng sĩ dàn ra cho hết,
Để đôi ta quyết liệt một phen.
Quân thiếp trắng, quân chàng đen,
Hai quân ấy chơi nhau đà đã lửa.
Thọat mới vào chàng liền nhảy ngựa,
Thiếp vội vàng vén phứa tịnh lên.
Hai xe hà, chàng gác hai bên,
Thiếp thấy bí, thiếp liền ghểnh sĩ.
Chàng lừa thiếp đương khi bất ý,
Đem tốt đầu dú dí vô cung,
Thiếp đang mắc nước xe lồng,
Nước pháo đã nổ đùng ra chiếu.
Chàng bảo chịu, thiếp rằng chẳng chịu
Thua thì thua quyết níu lấy con.
Khi vui nước nước non non,
Khi buồn lại giở bàn son quân ngà.
Ông Lê Kim Giao đã bình luận về bài thơ “Đánh cờ” của Hồ Xuân Hương như sau:
Hắc giả tiên hành (Quân đen đi trước) là luật cờ cổ, ở đây chàng đi trước, quân màu đen là đúng. “Chàng chọn trận Mã cục biến thành trung Pháo tiến Binh 5, Xe quá hà, phát triển đều về 2 vế. Nàng chọn trận bình phong lên Tượng sớm… lên Sĩ Tượng cùng vế để ra Xe tranh tiên. Chiến lược và chiến thuật rất minh bạch, tỏ rõ Hồ nữ sĩ rất am tường nghệ thuật cờ”.

 

 

2. Bà Vân (Thanh Trì, Hà Nội) – Đấu thủ nữ đầu tiên của Giải cờ Tướng lễ hội chùa Vua (1951) và Giải cờ Tướng lễ hội đền Hai Bà (1957)
Chuyện kể rằng, vào dịp lễ hội chùa Vua năm 1951, ông Trịnh Bá Sinh, một cao thủ chơi cờ tướng, khi đang thi đấu ở vòng tam thắng thì có một phụ nữ ở huyện Thanh Trì tên là Vân xin vào dự giải, vì là nữ nên chị Vân được ưu tiên cho qua vòng đấu sơ khảo (gọi là khảo trịch), lại được ông Sinh vui vẻ nhận tiếp trận thi đấu cờ bỏi, bày giữa bàn cờ rộng trên sân chùa Vua.

 

 

Những nữ kỳ thủ đầu tiên của làng cờ tướng Việt Nam
Những nữ kỳ thủ đầu tiên của làng cờ tướng Việt Nam

 

Sau 16 nước cờ khai cuộc, ông Sinh bị mất một Mã, ông xin chuyển sang thi đấu cờ bàn, lui vào đánh ở trong phòng. Kết quả ông Trịnh Bá Sinh đã bị thua bà Vân ván cờ này.
Bị một phụ nữ hạ gục, ông Sinh cho đó là một nỗi nhục, cũng từ đó ông từ bỏ không bao giờ chơi cờ nữa. Bà Vân cũng chỉ xuất hiện có một lần đó, năm đó bà cũng không được giải gì.
Tuy nhiên, 6 năm sau đó, tại Giải cờ Tướng lễ hội đền Hai Bà, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội diễn ra vào tháng 3/1957, người ta lại thấy bà Vân xuất hiện và đăng ký tham dự giải. Năm ấy cũng chỉ có mình bà là nữ kỳ thủ tham dự giải. Tuy nhiên, bà chỉ lọt vào đến tam thắng , được Ban tổ chức trao giải khuyến khích

 

 

3. Trần Kim Xuyến (6/4/1942) – Đấu thủ nữ đầu tiên của Giải cờ Tướng liên tỉnh miền Bắc (1969)
Tháng 10/1969 Ban Thể dục Thể thao thành phố Hải Phòng đã tổ chức Giải cờ Tướng nhằm tuyển chọn đội tuyển cờ Tướng của thành phố tham dự Giải cờ Tướng liên tỉnh miền Bắc lần thứ ba (1969) được tổ chức tại thủ đô Hà Nội. Kết quả là đấu thủ Trịnh Bá Siêu đã đoạt giải nhất.
Năm đó, đội Hải Phòng tham dự Giải cờ Tướng liên tỉnh miền Bắc 1969 bao gồm các đấu thủ: Trịnh Bá Siêu, Lý Kiệt Và, Bùi Gia Vân, Từ Quốc Phàn và Trần Kim Xuyến. Năm ấy, Hải Phòng có 2 đấu thủ cờ Tướng là nữ, song Trần Kim Xuyến do thi đấu tốt hơn nên đã được lựa chọn trong đội tuyển cờ Tướng Hải Phòng. Trần Kim Xuyến là đấu thủ nữ cờ Tướng đầu tiên tham gia giải đấu với các đấu thủ nam ở các tỉnh miền Bắc. Hiện nay, bà đang sinh sống tại ngôi nhà số 27, nhà D37, ngõ 37 Nguyễn Bình, quận Ngô Quyền, Hải Phòng.

 

 

4. Lê Thị Hương (TP. Hồ Chí Minh) – Đấu thủ nữ đầu tiên đoạt ngôi vô địch Giải cờ Tướng nữ Toàn quốc (1994)
Lê Thị Hương sinP. HCM. Theo lời bố cô kể lại, hồi nhỏ, Lê Thanh Hương nghịch ngợm như nam giới. Vì muốn con bớt nghịch, không còn cách nào khác, ông đã dạy cô chơi cờ tướng. Từ đây, cô bé Hương mới bộc lộ năng khiếu bẩm sinh của mình dành cho môn thể thao trí tuệ này. Sau một thời gian được cha truyền dạy, cô bé Hương đã lần lượt hạ gục bố và các anh. Từ đó, Hương trở thành kỳ thủ tiếng vang khắp vùng, đánh đâu thắng đó.

 

 


Năm 1993, TP. Hồ Chí Minh bắt đầu có giải cờ Tướng dành cho nữ, quận 4 thấy Hương chơi cờ giỏi nên đã mời cô vào đội cờ Tướng của quận. Rồi cô được tiếp kiến “ngũ ca” Quách Anh Tú của nhóm Thất Đang, khi đó đang là Chủ tịch Hội cờ TP. Hồ Chí Minh. Chỉ sau vài nước đi, ông Tú đã phát hiện ngay tài năng đầy hứa hẹn ở nữ kỳ thủ này. Ông Tú đã tuyển Lê Thị Hương vào đội tuyển TP, rồi cử đi Bắc Kinh thi đấu. Ngay lần đầu tiên đến với vũ đài cờ Tướng quốc tế, Lê Thị Hương đã đạt hạng 4 giải vô địch thế giới. Cùng năm đó, cô giành luôn hạng 3 Giải các danh thủ châu Á tại Thái Lan và được phong ngay là kiện tướng quốc tế. Từ 1994 đến 2001, Lê Thị Hương liên tục giành các danh hiệu vô địch quốc gia (1994, 1995, 1996, 1997, 2000…) và các giải thứ hạng cao quốc tế khác…
Với những thành tích đó Lê Thị Hương đã trở thành nữ kỳ thủ đầu tiên đoạt giải vô địch cờ Tướng nữ quốc gia, vào năm 1994 (Hình 5).
Hiện gia đình Lê Thị Hương hiện sống ở đường Trần Quang Khải, TP. Hồ Chí Minh.

 

 

5. Ngô Lan Hương (TP. Hồ Chí Minh) – Đấu thủ nữ Việt Nam đầu tiên đoạt giải cao Giải vô địch cờ Tướng nữ thế giới (giải ba 2007, giải nhì 2009)
Ngô Lan Hương sinh ngày 12/1/1979 tại quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh. Ngay từ nhỏ, cô đã bộc lộ khả năng chơi cờ thiên bẩm, cô bắt đầu sự nghiệp cờ tướng của mình tại đội năng khiếu quận 5 từ năm 1993 cùng lứa với các kỳ thủ Trương Lê Hoàng, Vũ Thị Thu, Mai Xuân Cường…
Năm 2001, Ngô Lan Hương vượt qua danh kỳ Lê Thị Hương – nhà nữ vô địch cờ Tướng đầu tiên của Việt Nam giành chức vô địch cờ Tướng quốc gia Việt Nam. Đây là dấu ấn đỉnh cao đầu tiên trong sự nghiệp của cô.

 


Năm 2007, tại Giải Giải vô địch cờ Tướng nữ thế giới tổ chức tại Ma Cao (trung Quốc), Ngô Lan Hương đã đoạt được giải ba và trở thành kỳ thủ nữ Việt Nam đầu tiên giành được thứ hạng cao ở giải này.
Năm 2009, Ngô Lan Hương lại đoạt giải nhì Giải vô địch cờ Tướng nữ thế giới 2009 tổ chức tại Sơn Đông (Trung Quốc).
Gần đây nhất, vào tháng 9/2013 Ngô Lan Hương đã đoạt ngôi vô địch cờ Tướng nữ châu Á được tổ chức tại Sydney (Úc).
Với những thành tích đáng nể, cô trở thành Đại kiện tướng quốc tế môn cờ Tướng. ')}

Bình luận